Gemeente Kortessem

WaterLandSchap coalitie Herk en Mombeek: blauw lint, groene parels

De vzw Regionaal Landschap Haspengouw & Voeren is een samenwerkingsverband tussen overheden, natuurverenigingen, landbouworganisaties, erfgoedorganisaties, wildbeheereenheden, private landeigenaren en toeristische verenigingen.

Hun team van medewerkers zet zich elke dag enthousiast in voor een duidelijke missie: zorg voor landschap, natuur en erfgoed.

Vanuit deze werking zijn ze vaak actief op het raakvlak van landbouw en natuur. Samen met hun partners provincie Limburg (water, milieu, landbouw), de gemeentebesturen, VLM (Vlaamse Landmaatschappij) , VMM (Vlaamse milieumaatschappij) , Bekkensecretariaat Demer, PIBO campus (Limburgse onderzoeksreferentie voor de akkerbouw) en Proefcentrum Fruitteelt kregen ze de mogelijkheid om via het programma WaterLandSchap hun werking rond integraal waterbeheer in de vallei van de Herk en Mombeek op te schalen tot een landinrichtingsproject. Ze willen samen met VLM en het Agentschap voor Natuur en Bos en andere partners sterk inzetten op projecten rond water en natuur, samen met landbouwers en andere grondeigenaren.

De droogteproblematiek van de voorbije jaren is een rode draad doorheen het project. Hoe kunnen ze verdroging verder tegengaan (onder andere door beekstructuurherstelprojecten) en toch oordeelkundig voldoen aan de behoefte van water voor de landbouw en de beoogde natuurdoelen. Zo voerden ze in de beemd van Wintershoven, oorspronkelijk een vochtig hooiland, al heel wat herstelmaatregelen uit.

  • De aanwezige drainagegreppels werden gedempt en er werden poeltjes aangelegd voor de amfibieën.
  • Het grasland werd weer maaiklaar gelegd en wordt nu elke zomer gemaaid met afvoer. Een groot aantal typische plantensoorten zijn al teruggekeerd, waardoor het grasland opeenvolgend een bloemenpracht laat zien van geel in het vroege voorjaar (sleutelbloemen), over wit (knolsteenbreek) tot paars (echte koekoeksbloem) in de zomer.
  • Een aantal wilgenkoepels, een koepel gemaakt van wilgentakken, werd op vraag van de buurt behouden. Deze leveren nectar voor wilde bijen in het vroege voorjaar.

Specialisten onderzoeken momenteel de Mombeekvallei stroomopwaarts van de Wintershovenbeemd tot aan het Rood Kasteel. De bodem blijkt zeer dikke veenpakketten te bevatten. Veen is een landschap dat gevormd wordt door planten die leven van regenwater. Uit het onderzoek zal blijken hoe ze hier best te werk gaan om de veenwerking te herstellen. Veen bevat immers grote hoeveelheden CO2 en buffert de klimaatverandering, op voorwaarde dat de stand van het grondwater voldoende hoog blijft, ook in de zomer. Waarschijnlijk zal het verbeteren van de structuur van de Mombeek (verondiepen) noodzakelijk zijn.

Daarnaast is er ook nood aan buffering op de valleiranden. In een aantal naar voren geschoven demoprojecten willen ze in de beginjaren van ons waterlandschap project op een aantal cruciale plaatsen bufferstroken aanleggen op akkers om inspoeling van nutriënten of voedingsstoffen tegen te gaan. Door te werken met specifieke gewassen in de bufferstroken (grasklavermengsels, luzerne met paarse bloemen, graansoorten) kan hierdoor ook leefgebied gecreëerd worden voor heel wat typische akkerfaunasoorten. Dit zijn vaak ook soorten die bedreigd zijn.

In de streek liggen er ook veel laagstamfruitplantages tegen de beek. Het rooien of kappen van kantrijen naast de beken en deze vervangen door gemengde hagen kan inwaai van gewasbeschermingsmiddelen in de beek verminderen en ook erosie en nutriëntentoevoer beperken. Gemengde hagen herbergen ook heel wat insecten die de natuurlijke bestuiving van de fruitbomen bevorderen. In Kortessem hebben al verschillende fruittelers hun medewerking verleend.  Een win-win tussen landbouw – natuur en waterkwaliteit dus. Mits een aantal goede afspraken kan er wellicht ruim draagvlak gevonden worden bij landbouwers om samen een aantal demoprojecten op te starten die de waterkwaliteit ten goede komen.

Tot slot kan het behoud en de kwaliteitsverbetering van heel wat typische Haspengouwse kleine landschapselementen zoals (vallei)graslanden, alluviale bossen, hagen, houtkanten en hoogstamboomgaarden effectief veel winst opleveren naar biodiversiteit. Bovendien wordt het regenwater bij hevige buien afgeremd in een aangekleed landschap. Dit bevordert de infiltratie van grondwater en tempert overstromingsproblemen afwaarts in de vallei. De Enkelenberg, een hoogstamboomgaard op een hellend graslandperceel is hier een mooi voorbeeld van.

Gepubliceerd op vr 04 november 2022